Orta çağın karanlık etkisi bütün Avrupa’da kısmen de olsa kırılmış, ortaya Rönesans hareketi çıkmıştır. Bir yandan ortaçağ eleştirilirken, kilisenin uygun gördüğü tiyatro anlayışı da yadsınmaya başlanmıştır. İspanya bu anlamda altın çağını yaşar. (altın çağ İspanyol tiyatrosu.)
İngiltere, altın çağına erişebilmesi için, Elizabeth I’in tahta geçmesi gerekecektir. İngiltere’de Rönesans, kraliçe Elizabeth’le başlar. Sanat konusunda aydınlanma elbette bir kraliçeyle sınırlı değildir, fakat etkisi de büyüktür.
Deniz yoluyla yapılan Haçlı seferleri deniz aşırı ticareti de geliştirmiştir. Kraliçe Elizabeth’de, ülkesini bu anlamda ticaret ilişkisinin içine sokarak, ülkesinin zenginleşmesine katkıda bulunmuştur. Ticaret, bütün ülkelerde olduğu gibi İngiltere’de de Genç Burjuvazi’yi ortaya çıkarmıştır. Sermaye birikimi Halk ve Saray arasında bir denge kurmuştur. Feodal üretimin yerini Kapitalist imalatçı üretim almıştır. Ekonomik önden gelişen İngiltere giderek Avrupa ülkeleri gibi ulus-devlet modelinin tohumlarını atmıştır. Ticaretin ve ekonominin gelişmesiyle birlikte kültürel alanda da bir gelişme yaşanır. Antik Çağ’a ve o dönemin oyunlarına ilgi İngiltere’de de vardır. Klasizm de de sürecek bu ilgi belki yüzyıllar önce bitebilirdi. Ya da şöyle söyleyebiliriz; “İnsanlık tarihi bu sanatsal, kuram ve düşünüş biçimini yüzyıllar önce bitirebilirdi.” Araya Ortaçağ denen o karanlık dönem girmeseydi.
Antik kültürün etkisi sürse de İngiltere’de, Edebiyat alanında da gelişme katetmiştir. Örneğin, Dil daha esnek kullanılmaya başlanmış, farklı dillerden sözcükler girmiş, var olan sözcüklerin başka anlamları oluşturulmuştur vs…
Gelişen İngiliz edebiyatı ve sanatı, birçok sanatçı yetiştirmiştir. Bunlardan bazıları şunlardır; Lylu, Kyd, Pele, Grene, Marlow, Shakespeare, Jonson, Beaumont, Fletcher, Tourneur, Middleton, Marson, Chapman, Dekker, Shirly vs…
Aristoteles’in belirlediği kuralları yıkmaya çalışan yazarlar çok etkili olamamışsa da gelecek yazar kuşağına yeni ufuklar açmışlardır. Kuralları yıkmaya çalışan ilk grup, Wits Topluluğuydu (R.Greene, T.Lodge,T.Nache,G.Peele). Bir tek Thomas Kyd, sarsıcı etkiler bırakmıştır İngiliz tiyatrosuna. (İspanyol Tragedyaları_1587) Tabi ki Shakespeare kadar T.kyd’in dışında erken yaşta ölen C.Marlow’u da anmak gerek. O da Shakespeare üzerinde derin etkiler bırakmıştır.
W.Shakespeare’in yaşadığı ve oyun yazdığı yıllara geldiğimizde tüm kararsızlıklar ortadan kalkmıştır. (En azından kendisinin ve hissedarı bulunduğu Globe ve Blackfniars Topluluklarında.)Yine Elizabeth döneminde bu zenginleşmeyle birlikte, bir taraftan evrensellik, coşkunluk ve iyimserlik gibi duygular yaşanırken bir yandan da bireyselleşme süreci yaşanmıştır. Bununla birlikte; Karakter Komedyası, Karakter Tragedyası türleri ile Tragi_Komedya ortaya çıkmıştır.
Elizabeth dönemi oyunları, açık biçim ve kapalı biçimin bir araya gelmesiyle kendine özgü dramatik yapısını oluşturmuştur. Shakespeare’de bu Grotesk öğeler oldukça belirgindir. Yapılan oyunlar geniş hak kitlelerini ve onların duygularını dile getirir. Bu da halk tiyatrosu bağlamında değerlendirilebilir. Marlow’la birlikte kapitalist üretimde sınıf ayrımının ortaya çıkmasıyla, karşıt değerlerin sorgulandığı ve böylelikle ekonomik değerlerin eleştirildiği oyunlar da yapılmaya başlar.
Elizabeth I’in ölümünden sonra (1603) James I tahta geçer, fakat Elizabeth dönemi dediğimiz bir elli yıl kadar devam eder, sonra bu İngiliz dönemi sona erer.
Nevzat Süs
Kategorisi: tiyatro | Etiketlendi: shakespeare, tiyatro
